Skip links

Зөвлөх үйлчилгээ, судалгааны бизнес нь мэдлэг, туршлагад суурилсан бизнес

Маркетинг ба Өнөөдөр сэтгүүлийн ярилцлагын булан. Сайн байна уу? Юуны өмнө бидний урилгыг хүлээн авч ярилцлага өгч байгаа танд уншигчдынхаа өмнөөс талархал илэрхийлье. Та өөрийгөө манай уншигчдад танилцуулаач? Маркетингийн талаарх шинэ мэдээ, мэдээллийг цаг алдалгүй хүргэж байдаг танай сэтгүүлийн хамт олонд болон танай сэтгүүлийн нийт уншигчдад энэ өдрийн мэндийг хүргэе. Намайг Д.Амгаланбаатар гэдэг. MMCG ХХК-ийн үүсгэн байгуулагчдын нэг, одоо Ерөнхий захирлаар нь ажилладаг. Маркетингийн ухааны докторантурт суралцаж байгаа, сүүлийн 14 жилийн турш маркетинг, борлуулалт, маркетингийн судалгааны чиглэлээр дагнан ажиллаж байна. Та анх компаниа үүсгэн байгуулж байсан талаараа ярьвал. Яагаад энэ чиглэлээр ажиллах болов? 1998 оны намар МУИС-ийн ЭЗС-ийн зах зээл судлалын ангид элсэн орсон. Зах зээл судлалын анги гэдэг бол одоогийн маркетингийн анги юм л даа, тухайн үед ийм нэртэй байсан юм. Их сургуульд суралцаж байхдаа ангийнхаа Д.Бум-Эрдэнэ, Р.Шинэгэрэл хоёртой танилцаж, гуравдугаар курст байх үеэсээ эхлэн судалгааны компани хамтдаа байгуулах талаар ярилцан, маркетингийн судалгааны чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг гадны компаниудыг өөрсдийн хэмжээнд судалж эхэлсэн. Ингээд л оюутан байх хугацаандаа судалж байгаа хичээлүүдтэйгээ холбоотой, сурсан зүйлүүдээ ашиглаад хэд хэдэн судалгааны ажлыг хамтдаа хийж үзсэн нь амжилттай болж бидэнд урам өгсөн юм. Тэгээд нэг их удалгүй 4-р курст байхдаа буюу 2002 оны 2-р сарын 22-ны өдөр компаниа албан ёсоор байгуулсан. Нэрний хувьд компаниа Маркетинг консалтинг групп гэсэн нэртэйгээр байгуулах хүсэлт гаргасан боловч энэ нэр маань бүртгэлтэй байж таараад Монголын маркетинг консалтинг групп болгохоор тохиролцож нэрээ авсан юм. Зах зээлд эзлэх хувь хэмжээ болон зах зээлийн өсөлтийн хоорондын хамаарлыг харуулсан Бостон матрицын талаар маркетерууд андахгүй л дээ. Энэ матрицыг Бостон консалтинг групп гаргасан бөгөөд энэ нэрээрээ алдартай болсон байдаг. Бид тухайн үедээ Бостон консалтинг групп-ын нэрнээс будаа идэх л гэсэн санаатай байлаа. Одоо эргээд харахад бас ч боломжийн сайн нэр сонгож өгсөн санагддаг. Манай компанийн одоогийн хүрсэн төвшин, цаашдын зорилготой нэр маань сайн нийцэж байгаа. Бид хэдийгээр нийгэм, эдийн засгийн бүх төрлийн судалгааны ажлуудыг хийдэг ч Маркетингийн судалгааг Монгол Улсад хөгжүүлэх зорилго тавьж, энэ чиглэлд мэргэшсэн зөвлөх үйлчилгээний компани юм. Бид одоо компаниудын брэнд хөгжүүлэлтийн загварыг өөрчлөх, бизнесийн загварын хувьд сайжруулах, илүү судалгаанд суурилсан хэрэглэгч төвтэй менежментийн загварыг Монголд нэвтрүүлэхийг зорьж ажиллаж байгаа. Маркетингийн судалгаанаас гадна захиалагчийнхаа бизнес хөгжлийн загварт ахиц өөрчлөлт гаргахын тулд сургалт, зөвлөгөө зэрэг бүхий л чиглэлээр дэмжиж ажиллаж байгаа юм. Компаниа байгуулсны дараагаар хүндрэлүүд гарч байв уу?   Мэдээж гарч байсан. Сургуулийн ширээний ардаас шууд судалгаа хийж, зөвлөгөө өгөхөд бидний зөвлөсний дагуу тухайн хүний бизнес сайжирна гэсэн дэврүүн бодолтой байлаа. Практик туршлага, онолын мэдлэг гээд ер нь маш олон зүйлээрээ бид учир дутагдалтай байсан. Тийм ч учраас захиалагч талд хийсэн ажлууд маань таалагдахгүй, тэдний санаанд нийцэхгүй байх тохиолдол их л гардаг байсан юм. Ер нь судалгаа, зөвлөх үйлчилгээний бизнес өөрөө мэдлэг, туршлагад суурилсан бизнес учраас хэрэглэгчийн хэрэгцээ шаардлагад нийцэхүйц чадамжтай болтлоо цаг хугацаа шаарддаг. Тэгвэл энэ хугацаанд олон зүйлийг олж мэдэж суралцсан байх. Зарим туршлагаасаа хуваалцвал? Жишээ нь бид 14 жил үйл ажиллагаа явуулсан хугацааныхаа 10 жилд нь Улаанбаатар хотыг, Монгол Улсыг төлөөлөх судалгааны түүвэрлэлтийг хэрхэн хийх аргачлалыг олон улсын зөвлөхүүдтэй хамтран хөгжүүлж байна. Судалгааны хичээл дээр санамсаргүй түүврийн аргаар судалгаа хийнэ гэхээр амархан юм шиг сонсогддог байсан. Эхний үедээ бид баг, хороон дээрх өрхийн жагсаалт дээр суурилдаг байсан. Гэтэл одоо Улаанбаатар хотод 5-аас дээш жил амьдарчихаад, тухайн хороондоо бүртгүүлээгүй иргэд бараг 10 орчим хувьтай байна. Тэгэхээр өрхийн бүртгэлд суурилан түүвэр хийхэд судалгааны үр төлөөлөх чадвар нь хангалтгүй болох талтай. Тиймээс бид Улаанбаатар хотын хороодыг хэсгүүдэд хуваан, газар зүйн мэдээллийн санг үүсгэн өөрсдөө тооллого хийж, тогтмол шинэчилдэг болсон. Түүвэр судалгаа гэдэг чинь магадлалын онол, математик статистикийн онол арга зүй дээр шууд суурилдаг. Ингэж байж эх олонлогоо буюу нийт Улаанбаатарчууд, Монголчуудын тухайн бүтээгдэхүүний хэрэглээний байдлыг бүрэн дүүрэн бодитой илэрхийлэх ёстой. Хэрвээ алдаатай хийгдвэл захиалагчийн бүхий л шийдвэр үйлдвэрлэлийн цар хүрээ, хөрөнгө оруулалтын хэмжээ худлаа болно. Нөгөө талаас нь харахад одоогоос 14 жилийн өмнө манай бизнесийн байгууллагуудын хөгжил сайнгүй, маркетингийн судалгаанд мөнгө зарцуулна гэдгийг ойлгодоггүй, маркетинг гэдэг зүйлээ ч сайн мэддэггүй үе байсан. Хэдий тийм байсан ч бид байгууллагууд дээр нэг бүрчлэн очиж өөрсдийгөө танилцуулаад, санал болгож байгаа ажлаа тайлбарлаад уйгагүй явдаг байлаа. 20 байгууллагаар орж танилцуулга хийхэд 1 нь л эргэж холбогддог байсан гэхээр ойлгогдох байх. Одоо бол бидний энэхүү салбарын зах зээл дээр судалгаа хийж хуримтлуулсан туршлага, нөгөө талаасаа захиалагчид, бизнес эрхлэгчдийн маань судалгааны ач холбогдолыг ойлгох байдал хоёр тэнцэж ирж байна гэж дүгнэж болохоор байна. Бид компаниудын бизнес хөгжлийн процесст өөрчлөлт хийх түвшинд илүү ойр ажиллах боломжтой болж байгаа юм. Энэ нь судалгааны хөгжилд маш чухал, илүү үр дүнтэй бодит бизнесийн шийдэл бий болгохуйц анализ дүгнэлтийг харилцагчдаа санал болгодог болно. Та судалгааны салбарт ажиллаад 14 жилийг ардаа үджээ. Маркетингийн судалгааны салбарын хөгжил 14 жилийн өмнө ямар байв, одоо ямар болсон, цаашид ямар болох төлөвтэй байна вэ? Энэ салбар 14 жилийн өмнөхтэй харьцуулбал хөгжсөн шүү. Гэхдээ бас л яагаа ч үгүй байна. Энэ салбарт ажиллаж эхлэх үедээ маркетингийн судалгаа дэлхий дахинд хэр өндөр түвшинд хөгжсөн юм бэ гэдгийг үнэндээ бол сайн мэдээгүй юм. Ажиллаад эхэлснийхээ дараа бага багаар мэдэж бас мэдэрч эхэлсэн. Уншигчдад маань сонин байж магадгүй хэдэн тоо хэлэхэд 2014 оны байдлаар дэлхийн судалгааны зах зээл дээр 43 тэрбум ам.доллар эргэлдэж байна. Энэ мөнгөний 22 тэрбумыг нь топ 25 компани хувааж хүртдэг. Ингээд бодохоор бас л их том зах зээл байгаа биз. Харин энэ их мөнгөнөөс манай улсын компаниуд хэр хэмжээний орлого олж байгаа вэ гэж бодвол бас нэг өөр тоо гарах биз. Анх бид ажлаа эхэлж байхад маркетингийн судалгааны компани манайхаас өөр байхгүй байлаа. Одоо бол энэ зах зээл нилээдгүй олон компаниуд үйл ажиллагаа явуулж байна. Зарим нэг компаниуд тодорхой чиглэлийн үйлчилгээгээр дагнан ажиллах эхлэл ч тавигдаж байна. Мөн зөвхөн бизнесийн салбар гэхгүй төр засгийн түвшинд судалгааны ач холбогдлын талаар ярьж эхэлсэн нь эерэг хандлага юм. Цаашдын хөгжлийн хандлага бол дотоод өрсөлдөөн дээр суурилсан байхаасаа илүү гадаад зах зээл рүү чиглэсэн судалгааны салбар өндөр хөгжсөн улс орнуудаас суралцаж шинэ ололт амжилтыг нь өөрийн оронд нэвтрүүлсэн байвал илүү сайн байх болно гэж боддог. Ер нь байгууллагууд яагаад мэргэжлийн судалгааны компанитай хамтран ажиллах ёстой вэ? Давуу болон сул талын хувьд?   Судалгаа бол нэг хүний хийдэг зүйл биш, багийн ажиллагаа гэдгийг сайн ойлгох хэрэгтэй. Манай бизнесийн байгууллагуудын нэг дутагдалтай тал нь юу байдаг вэ гэхээр нэг маркетингийн менежер ажилд авдаг, тэгээд чи бүгдийг нь хийх ёстой гэсэн шаардлагыг тавьдаг. Мэдээж хүнд чадах юм байна, чадахгүй юм байна. Бүх компаниуд судалгааны багтай байвал сайн гэхдээ бодит байдал дээр тийм байдаггүй. Магадгүй маркетингийнхаа албаны цалингийн зардлыг дийлэхгүй байж болох шүү дээ. Тэгэхээр судалгааны ажил гэдэг бол нэгдүгээрт, багийн ажиллагаа, хоёрдугаарт, мэргэжлийн үйлчилгээ. Яг л эмч шиг. Эмч хүний өвчнийг оншлоод эмчилдэг шиг, судалгаа тухайн бизнест гарч байгаа асуудлуудыг олж илрүүлэн засч залж явахад нь тусалдаг үйлчилгээ. Мөн эмнэлгийн үйлчилгээ өндөр ёс зүйн кодтой, буруу эмчилгээ хийгээд хүнийг дордуулчиж болохгүй, мэргэжлийн ёс зүй, арга аргачиллаа баримтлаад үнэн зөв тоо, мэдээллээр хангах ёстой. Судалгаанд суурилж улс орны, томоохон хөрөнгө оруулалтын, брэнд хөгжүүлэлтийн гээд олон чухал шийдвэрүүд гардаг. Тиймээс маш хариуцлагатай ёс зүйтэй байх ёстой болдог. Энэ шинжлэх ухааны онол арга зүйд суурилсан, нөгөө талаас бизнесийн мэдлэг, мэдрэмж өндөр шаардсан зөвлөх үйлчилгээ юм. Ийм учраас л мэргэжлийн судалгааны компанитай хамтран ажиллах ёстой. Таны хувьд маркетингийн судалгааг маш товчхон тайлбарлавал?   Маркетингийн судалгаа гэдэг бол харилцагчаа зөв шийдвэр гаргахад нь шаардлагатай үнэн зөв мэдээллээр хангах цогц үйл ажиллагааг л хэлнэ дээ. Маркетингийн судалгаа хийдэг олон компаниуд байгаа юм байна. Тэгвэл маркетингийн судалгааны компаниудын цаашдын хөгжлийг та хэрхэн харж байна? Судалгааны байгууллагууд олноор байгуулагдаж байгаа нь муу зүйл биш. Өөрөөр хэлбэл, бид дэлгүүрт ороод олон төрлийн өөрт хэрэгтэй, хүсч байгаа бараагаа сонгож авдаг шиг, олон судалгааны байгууллагаас сонголт хийж хамтарч ажиллах нь илүү давуу талтай зүйл юм. Гол нь тухайн байгууллага нь өөрийн гэсэн онцлог бүтээгдэхүүн үйлчилгээтэй байна уу, мэргэжлийн ёс зүйн стандартуудыг дагаж мөрдөж байна уу, тухайн салбарынхаа хөгжилд өөрийн хувь нэмэрээ оруулж чадаж байна уу гэдгийг л харах нь зөв. Хүүхдийн зулай шиг эмзэг байгаа зөвлөх үйлчилгээний зах зээл дээр үйл ажиллагаа дөнгөж явуулж эхлээд харилцагчаа хашраагаад байвал бид цаашаагаа яаж явах вэ? Нэг үхрийн эвэр доргивол, мянган үхрийн эвэр доргино гэдэг зүйр үг байдаг шиг. Нэг нь асуудал үүсгэхэд бүх судалгааны байгууллагууд асуудалтай байдаг гэсэн ойлголтыг өгдөг. Тэгэхээр манай судалгааны компаниуд өөрсдөө ёс зүйтэй, бас чадварлаг байх, үйлчилгээгээрээ ялгарах ёстой байгаа юм. Гадны байгууллагуудыг харж байхад олон юм руу үсчихийн оронд чаддаг ганц хоёр үйлчилгээн дээрээ л төвлөрч ажиллаж амжилт үзүүлж байх нь нийтлэг харагдаж байна. Нэг жишээ хэлэхэд “BARE International” гэдэг компани байна. Энэ компани 1987 онд байгуулагдсан цагаасаа хойш “Mystery shopping” судалгаагаар илүү дагнан ажиллаад амжилтанд хүрсэн байх жишээтэй. Мөн та бидний сайн мэдэх “Millward Brown” компани бол “Branding”-ийн судалгааг бусдаасаа илүү өндөр түвшинд хөгжүүлсэн байдаг гэх мэт олон жишээг дурьдаж болох юм. Танай хамт олны сүүлийн үед хийж хэрэгжүүлж байгаа, мөн хийхээр төлөвлөж буй ажлаасаа манай уншигчидтай хуваалцаач? 2014 оноос хийж эхэлсэн Брэнд Медиа Атлас судалгаагаа энэ жил үргэлжлүүлэн хийнэ. Мөн Eye Tracking судалгааг харилцагчдаа таниулан хэрэглээ болгох тал дээр хичээн ажиллаж байна. 2015 оны 10 сарын 26-нд манай компани Win Gallup International байгууллагын 76 дахь гишүүн орноор элсэн орсон. Энэ гишүүнчлэлийн хүрээнд хүлээсэн үүргээ биелүүлж End of the Year судалгааг Монгол Улсдаа амжилттай зохион байгуулсан. Урьд нь дэлхийн аз жаргалын, эдийн засгийн индекс гээд олон улсын харьцуулсан судалгаануудад Монголын тоон үзүүлэлт хоосон байдаг байсан. 2015 оны сүүлээс орох болсон. Олон улсад харьцуулсан судалгаа хийхэд Дэлхийн орнууд тухайн асуудалд Монголчуудаас ямар өөр байр суурьтай байдаг нь харагддаг. Дэлхийн хэмжээний судалгааны эвсэлд нэгдсэн нь нэг тийм дэлхийгээс салангид олон жил явсан сэтгэлгээгээ өөрчилж бусад улс орнууд ямар байр суурьтай байна, дэлхийн чиг хандлага хаашаа явж байгааг мэдэрч, хамт хөгжихөд чухал ач холбогдолтой юм. Энэ жил 5 дугаар сарын 22-25-ны хооронд Марроко улсад зохион байгуулагдах Win Gallup 69 дэх удаагийн бүх гишүүдийн хуралд төлөөлөгчдөө явуулахаар бэлдэж байна. Та судалгааны багаа 10 хүнтэйгээр бүрдүүлбэл танай баг ямар бүтэцтэй байх вэ? Яагаад? Сонин асуулт байна. Судалгааны багаа арван хүнээр бүрдүүлвэл хамгийн багадаа 6 хүнээ мэдээлэл цуглуулалт, хяналт дээр тавина. Судалгааны байгууллагад ямар бүтэц илүү тохиромжтой юм бэ гэдэг дээр нилээн олон жил эрэл хайгуул хийлээ. Дэлхийд чансаагаараа дээгүүр бичигддэг TNS, IPSOS, GfK гэсэн компаниудын бүтцийг авч үзэхэд Operation Departrment буюу мэдээлэл цуглуулалт боловсруулалтын албандаа их анхаарал хандуулдаг юм байна лээ. Шалтгаан нь анхдагч мэдээллийн үнэн зөв байдалтай шууд холбоотой. Анхдагч мэдээллээ цуглуулахдаа л алдаа гаргаад байвал цааших бүх процесс нь хэрэггүй болдог. Тэгвэл үнэн зөв мэдээлэл авахын тулд судалгааны байгууллагууд юунд анхаарч ажиллах нь зөв бэ? Судлаачийн ёс зүйн талаар таны бодол? Судалгааны байгууллагуудын удирдлагууд өөрсдийгөө зөвхөн B2B зах зээл дээр ажилладаг гэж ойлгох нь түгээмэл байдаг. Нэг талаасаа тийм байх нөгөө талаас нь авч үзвэл биднийг мэдээллээр хангаж байгаа тэр респондентууддаа хамгийн их анхаарал тавих хэрэгтэй. Хүнтэй харилцах ажил хийдэг хүмүүс шүү дээ бид чинь. Үүнтэй холбоотой судлаачдын мөрдөх зарчмуудыг ESOMAR-ын ёс зүйн код дээр хэрхэн дурьдсныг авч үзье л дээ. • Маркетингийн судлаачид үндэсний болон олон улсын холбогдох бүх хуулинд захирагдах ёстой. • Маркетингийн судлаачид ёс зүйтэй байх ёстой бөгөөд маркетингийн судалгааны нэр хүндэд сөргөөр нөлөөлөх аливаа зүйлийг хийхгүй байх ёстой. • Судалгаанд оролцогч сайн дурын үндсэн дээр оролцох бөгөөд судалгаанд оролцохыг зөвшөөрөх шийдвэрийг судалгааны зорилго, төслийн талаар хангалттай, үнэн зөв мэдээлэл дээр үндэслэн гаргасан байх ёстой. • Маркетингийн судлаачид маркетингийн судалгааны төслийн хүрээнд цуглуулсан хувийн мэдээллийг маркетингийн судалгааныхаас өөр бусад зорилгоор хэзээ ч ашиглах ёсгүй. Судалгааны салбарт амжилттай ажиллаж буй хүний хувьд манай улсын эдийн засгийн ирэх 5 жилийн үзүүлэлтийг ямар байна гэж үзэж байна вэ? Яг үнэндээ бол өөдрөгөөр харж чадахгүй байна. Тэгвэл эдийн засгийн хямралтай энэ цаг үед судалгаа бизнесийг хэрхэн аврах талаар таны зөвлөмж? Эдийн засаг хямралтай байх үе нь бас нэг талаараа давуу тал болно. Хямралыг нэг талаас боломж, нөгөө талаас аюул гэж ойлгодог. Боломж талаасаа харвал судалгааны компаниуд чадвараараа шигшигдэнэ, аюул бол ойлгомжтой бүх л газрууд хүнд байдалтай л байгаа. Гэхдээ яг үнэндээ энэ нь эдийн засгийн хямрал гэхээсээ илүүтэй засаглалын хямрал юм. Төр маань, Монголын томоохон компаниуд ч өөрсдийн цээжний бангаар, судалгаа тооцоогүй явдаг стандарт бус загвар нь туйлдаад эргээд боомилж байгаа хэрэг. Энэ чигээрээ цааш явбал Монголын нилээд олон том компаниуд байхгүй болох нөхцөл үүсээд байна, энэ нь эдийн засагт сөрөг нөлөөтэй. Тиймээс засаглал, шийдвэр гаргалтын загвар, бизнес хөгжүүлэлтийн загвартаа өөрчлөлт оруулах зайлшгүй шаардлага бий болж байгаа юм. Одоо дэлхийд компаниудын хооронд бүтээгдэхүүний гэхээсээ илүү бизнес загварын өрсөлдөөн явагдах болсон. Томоохон бизнесүүдийн бүтээгдэхүүнийг нь дуурайж хийж болох ч бизнес загварыг нь дуурайж чадахгүй учир өрсөлдөхөд хэцүү байдаг. Манай компанийн цаашдын үйл ажиллагааны чиглэл компаниудын бүтээгдэхүүн, брэнд хөгжүүлэлтийн загварыг илүү хэрэглэгчтэйгээ ойр харилцаатай, тэдний санал бодлыг сонсдог, судалж хөгжүүлэлт хийдэг болгож өөрчилөхөд чиглэж байгаа. Ингэснээр манай үйлдвэрлэгчдийн бүтээгдэхүүн олон улсын томоохон брэндүүдтэй өрсөлдөх чадамжтай болох юм. Ахиад хэлэхэд гол нь бүтээгдэхүүндээ биш, түүнийг хийх аргадаа өөрчлөлт оруулах ёстой. Олон жилээр, 100, 200 жилээр амьдрах брэндийг бүтээж хэрэглэгчээс урт хугацаанд үр ашиг хүртэхийн тулд брэнд хөгжүүлэлтээ стандарт процессых нь дагуу явуулж, түүндээ мөнгө цаг, хугацаа зарцуулж сурах хэрэгтэй. Ярилцлагынхаа төгсгөлд залуу судлаач, маркетеруудад зөвлөгөө өгвөл? Маркетингийн судалгааны ажилтан болъё гэж бодож байгаа залуустаа хандаад хэлэхэд өөрөөсөө би маркетингийн судалгааны мэргэжлийг сонирхож байгаа юу, хийх ажлаасаа сэтгэл ханамж авч ажиллаж чадах эсэх дээр өөртөө дүгнэлт хий. Дараа нь нэгэнт энэ салбарт орж ирсэн бол тууштай бай, шантрахгүй бай, үнэнч бай. Гол нь мэргэжилдээ гаргуун байх ёстой. Одоо суръя, хөгжье гэж бодсон хүнд мэдээлэл, суралцах боломж хангалттай байдаг болсон байна. Тэгээд олон жил хөгжсөн бизнес хөгжүүлэлтийн сайн загваруудыг ойлгож судлан загвараа мөрдөж, зөв хийж, түүндээ итгэх хэрэгтэй. Энэ нь мэргэжлээрээ амжилтанд хүрэхэд тусална. Бидний урилгыг хүлээн авч сонирхолтой ярилцлага өгсөн танд баярлалаа. Таны цаашдын ажилд өндөр амжилт хүсье.

Subscribe To Our Newsletter

Get updates and learn from the best

Бусад мэдээ

Барааны тэмдэг

Барааны тэмдэг (trademark) нь иргэн, хуулийн этгээд өөрийн бараа, үйлчилгээг бусад этгээдийн бараа, үйлчилгээнээс ялгах зорилгоор хэрэглэх ялгагдах чадвартай илэрхийлэл юм.
Барааны тэмдэг, газарзүйн заалтын тухай хууль
3.1.1. “барааны тэмдэг” гэж иргэн, хуулийн этгээд өөрийн бараа, үйлчилгээг бусад этгээдийн бараа, үйлчилгээнээс ялгах зорилгоор хэрэглэх ялгагдах чадвартай илэрхийллийг;
4.1. Барааны тэмдэг нь үг, дүрс, үсэг, тоо, гурван хэмжээст дүрс, өнгө, дуу авиа, үнэр, эсхүл тэдгээрийг хосолсон байдлаар илэрхийлэгдэж болно.
Оюуны өмчийн газар 2021 онд 4,642 барааны тэмдгийн мэдүүлэг хүлээн авсан нь 2020 онтой харьцуулахад 452 мэдүүлгээр буюу 10.8%-аар өсжээ. 2021 онд 3,308 барааны тэмдэгт эрхийн хамгаалалтын гэрчилгээ олгосон нь өмнөх оныхоос 720 барааны тэмдгээр буюу 17.9%-аар буурчээ. Барааны тэмдэг, газар зүйн заалтын тухай хуулийн 9 дүгээр зүйлийн 9.3-д зааснаар барааны тэмдгийн гэрчилгээ 10 жил хүчинтэй байдаг бөгөөд 2021 оны байдлаар 51,784 барааны тэмдгийн гэрчилгээ хүчинтэй байна. Хүчинтэй барааны тэмдгийн тоо сүүлийн гурван жилийн хугацаанд жил дараалан 1.9%-5.9%-аар нэмэгджээ.
Барааны тэмдгийн мэдүүлэг, эрхийн хамгаалалт олгосон болон хүчинтэй байгаа барааны тэмдгийн тоо
2018
2019
2020
2021
Барааны тэмдгийн мэдүүлгийн нийт тоо
4,374
4,603
4,190
4,642
Дотоодын мэдүүлэг
1,431
1,581
1,663
2,222
Гадаадын мэдүүлэг
576
619
529
502
Мадридын хэлэлцээр болон Протоколын дагуу мэдүүлсэн олон улсын мэдүүлэг
2,367
2,403
1,998
1,918
Эрхийн хамгаалалт олгосон барааны тэмдгийн нийт тоо
3,505
3,927
4,028
3,308
Хүчинтэй байгаа барааны тэмдэг
45,696
47,983
50,809
51,784

Эх үүсвэр: Оюуны өмчийн газар (https://www.ipom.gov.mn/mn.php?page=53)

Дэлхийн оюуны өмчийн байгууллага (ДОӨБ)-ын “Дэлхийн оюуны өмчийн үзүүлэлтүүд-2021” (https://www.wipo.int/publications/en/) тайланд дурдсанаар дэлхийн хэмжээнд 168 оюуны өмчийн байгууллагаар дамжуулан 2020 онд 17.2 сая барааны тэмдгийн 13.4 сая мэдүүлэг хүлээн авсан нь 2019 оноос барааны тэмдгийн тоо 13.7%-аар, мэдүүлгийн тоо 16.5%-аар нэмэгджээ. Дэлхийн хэмжээнд 2020 оны байдлаар 64.4 сая барааны тэмдгийн гэрчилгээ хүчинтэй байжээ. Нийт хүлээн авсан барааны тэмдгийн мэдүүлгийн тоогоор Хятад, АНУ, Япон, Иран, Европын холбоо зэрэг улс, бүсийн оюун өмчийн байгууллагууд тэргүүлж байна.
Нэг сая (1,000,000) хүнд ногдох барааны тэмдгийн мэдүүлгийн тоогоор Хятад улс тэргүүлж байгаа бөгөөд уг үзүүлэлт тус улсын хувьд 2019 онд 5,425 байжээ. Энэ үзүүлэлт Англид 2,619, Сингапурт 1,950, АНУ-д 1,402, Арменид 1,323, Бразилд 1,037, Энэтхэгт 236 байжээ. Монгол Улсын хувьд 2019 оны байдлаар 1,000,000 хүнд ногдох барааны тэмдгийн тэмдгийн тоо 1,191 байжээ.

Бүтээгдэхүүний загвар

Тухайн улс орны үйлдвэрлэл, дизайны хөгжил, иргэдийн бүтээлч байдлын түвшнийг илэрхийлэх үзүүлэлт нь тухайн улсад болон олон улсад гаргасан бүтээгдэхүүний загвар (industrial design)-ын мэдүүлэг, тэдгээрт олгосон патентын тоо байж болно.
Оюуны өмчийн тухай хууль
5.1. Оюуны өмчийн дараах эрхийг хамгаална:
5.1.1. зохиогчийн эрх болон түүнд хамаарах эрх;
5.1.2. аж үйлдвэрийн өмчийн эрх.
7.1. Аж үйлдвэрийн өмчийн эрхэд дараах зүйл хамаарна:
7.1.1. шинэ бүтээл;
7.1.2. ашигтай загвар;
7.1.3. бүтээгдэхүүний загвар;
7.1.4. барааны тэмдэг;
7.1.5. газар зүйн заалт.
7.3. Оюуны өмчийн асуудал хариуцсан төрийн захиргааны байгууллага зохих журмын дагуу энэ хуулийн 7.1.1, 7.1.2, 7.1.3-т заасан зүйлийг бүртгэж патент, 7.1.4, 7.1.5-д заасан зүйлийг бүртгэж гэрчилгээ тус тус олгоно.
Патентын тухай хууль
3.1.2. “бүтээгдэхүүний загвар” гэж бүтээгдэхүүний гадаад хэлбэр, хийцэд хамаарах гоёл чимэглэл, өнгө, өнгөний хослол агуулсан, шинээр зохион бүтээсэн, өвөрмөц шийдлийг;
3.1.4. “патент” гэж тухайн шийдэл нь шинэ бүтээл, бүтээгдэхүүний загвар болохыг тодорхойлж, зохиогч нь тодорхой хугацаанд түүнийг өмчлөх онцгой эрхтэй болохыг хүлээн зөвшөөрч, төрийн эрх бүхий байгууллагаас олгож байгаа баримт бичгийг;
3.1.6. “зохиогч” гэж оюуны бүтээлч үйл ажиллагаагаар шинэ бүтээл, бүтээгдэхүүний загвар, ашигтай загвар зохиосон хувь хүнийг;
Оюуны өмчийн газар (ОӨГ) 2021 онд 361 бүтээгдэхүүний загварын мэдүүлэг хүлээн авсан нь 2020 онтой харьцуулахад 72 мэдүүлгээр буюу 24.6%-аар өсжээ. 2021 онд 221 бүтээгдэхүүний загварын патент олгосон нь өмнөх оныхоос 4 патентаар буюу 1.8%-аар буурчээ. Патентын тухай хуулийн 15 дугаар зүйлийн 15.1-д зааснаар бүтээгдэхүүний загварын патент 10 жил хүчинтэй байдаг бөгөөд 2021 оны жилийн эцсийн байдлаар 2,786 бүтээгдэхүүний загварын патент хүчинтэй байна.
Бүтээгдэхүүний загварын мэдүүлэг, олгосон патент болон хүчинтэй байгаа патентын тоо
2018
2019
2020
2021
Бүтээгдэхүүний загварын мэдүүлэг – бүгд
269
300
293
365
Дотоодын мэдүүлэг
140
180
167
249
Гадаадын мэдүүлэг
38
3
4
3
Гаагийн хэлэлцээрийн дагуу мэдүүлсэн олон улсын мэдүүлэг
91
117
122
113
Олгосон бүтээгдэхүүний загварын патент – бүгд
271
215
225
221
Дотоодын мэдүүлэг
143
95
102
104
Гадаадын мэдүүлэг
40
3
1
4
Гаагийн хэлэлцээрийн дагуу мэдүүлсэн олон улсын мэдүүлэг
88
117
122
113
Хүчинтэй байгаа бүтээгдэхүүний загварын патент
3,742
3,279
2,643
2,786
Эх үүсвэр: Оюуны өмчийн газар (https://www.ipom.gov.mn/mn.php?page=53)
Дэлхийн оюуны өмчийн байгууллага (ДОӨБ)-ын “Дэлхийн оюуны өмчийн үзүүлэлтүүд-2021” (https://www.wipo.int/publications/en/) тайланд дурдсанаар дэлхийн хэмжээнд 154 оюуны өмчийн байгууллагаар дамжуулан 2020 онд 1.4 сая бүтээгдэхүүний загварын 1.1 сая мэдүүлэг хүлээн авсан нь 2019 оноос бүтээгдэхүүний загварын тоо 2%-аар, мэдүүлгийн тоо 5.6%-аар нэмэгджээ. Нийт бүтээгдэхүүний загварын мэдүүлгийн тоогоор Хятад, Европын холбоо, БНСУ, АНУ, Турк зэрэг улсууд тэргүүлж байна.
Нэг сая (1,000,000) хүнд ногдох бүтээгдэхүүний загварын мэдүүлгийн тоогоор БНСУ тэргүүлж байгаа бөгөөд уг үзүүлэлт тус улсын хувьд 2019 онд 1,187 байжээ. Энэ үзүүлэлт Украйнд 105, АНУ-д 70, ОХУ-д 31, Бразилд 20, Энэтхэгт 7 байжээ. Монгол Улсын хувьд 2019 байдлаар 1,000,000 хүнд ногдох бүтээгдэхүүний загварын мэдүүлгийн тоо 91 байжээ.
Нэг сая (1,000,000) хүнд ногдох бүтээгдэхүүний загварын мэдүүлгийн тоо, 2019 оны байдлаар
Эх үүсвэр: “World Intellectual Property Indicators 2020”, WIPO.

Олон улсын худалдааны төв (International Trade Center)-ийн Худалдаа зураглал (Trade Map)-ын мэдээллийн сан, аналитик хэрэглүүрүүд:

Орчин үед экспортын зах зээлийн боломжийг ОУХТ-ийн Trade map дата баазад тулгуурлан боловсруулах болсон. Ийм төрлийн судалгааг хийхэд гол төлөв Харьцангуй давуу талыг тодорхойлох индекс буюу экспорт/импортын RCI (Revealed comparative advantage indices) -ийг ашигладаг.

Гадаад худалдааны талаарх мэдээллийг хайхад олон улсын худалдаа, гаалийн статистикт ашигладаг ангилал, код, тухайлбал Барааг тодорхойлох, кодлох уялдуулсан систем (БТКУС буюу Harmonized System) талаарх мэдлэгтэй байх шаардлагатай. (https://intracen.org/ )
(https://www.trademap.org/Index.aspx)

Тухайн улсын болон хот, орон нутгийн засаг захиргааны статистикийн байгууллагаас гаргасан статистик мэдээлэл, эмхэтгэл, судалгааны тайлан:

Хятад улсын статистик мэдээллийг Хятадын Үндэсний Статистикийн Газар (National Bureau of Statistics of China)-ын цахим хуудаснаас авах боломжтой. Цахим хуудасны Data гэсэн цэсээс Annual Data буюу Жил бүрийн статистик мэдээлэл хэсэг дээр дарж жилийн статистикийн мэдээлэл (China Statistical Yearbook)-ийг онлайнаар харах боломжтой. Мэдээллийг нийт Хятад Улс болон сонирхож буй бүс нутаг мужаар нь (Өвөр Монгол, Хэбэй, Шанси гэх мэт), хотуудаар нь (Хөх хот, Үрүмчи, Баотоу, Харбин гэх мэт) болон салбараар болон сэдэвчилсэн байдлаар (үнийн мэдээлэл, жижиглэн худалдааны болон хүнсний үйлдвэрлэлийн салбарын үзүүлэлтүүд гэх мэт) хүснэгт, тоо мэдээллийг авч ашиглаарай.
http://www.stats.gov.cn/english/Statisticaldata/AnnualData/

Оросын холбооны улс (ОХУ)-ын статистик мэдээллийг Холбооны статистикийн алба (Федеральная служба государственной статистики – Росстат)-ны https://rosstat.gov.ru/statistic цахим хуудаснаас жилийн статистикийн эмхэтгэл (статистический ежегодник), бүс нутгийн нийгэм-эдийн засгийн үзүүлэлтүүд зэрэг эмхэтгэл, мэдээллийг авч болнов

Солонгос улсын хувьд Монголын Статистик мэдээллийн нэгдсэн сан (http://1212.mn/) -тай адил Korean Statistical Information Service (KOSIS – https://kosis.kr/eng/) цахим хуудсаар статистик мэдээллийг хэрэглэгчдэд хүргэдэг.

Япон улсын хувьд Японы статистикийн товчоо (Statistics Bureau of Japan)-ноос эрхлэн гаргадаг статистикийн мэдээллийг тус байгууллагын цахим хуудаснаас авах боломжтой. https://www.stat.go.jp/english/

Тухайн улсын салбарын яам, агентлаг, төрөлжсөн судалгааны институт, мэргэжлийн холбоодын салбарын тайлан мэдээлэл, статистик мэдээллийн сан:

Солонгосын олон улсын худалдааны нийгэмлэг (Korea International Trade Association – KITA)-ийн цахим хуудасны Статистик цэсээс Солонгос улс аль улсаас ямар төрлийн бүтээгдэхүүнийг импортоор авдаг талаарх мэдээллийг авч болох юм. Гадаад худалдааны талаарх мэдээллийг хайхад олон улсын худалдаа, гаалийн статистикт ашигладаг ангилал, код, тухайлбал Барааг тодорхойлох, кодлох уялдуулсан систем (БТКУС буюу Harmonized System) талаарх мэдлэгтэй байх шаардлагатай.
http://kita.org/

Монгол Улсын экспортын голлох орнууд болох ОХУ, Солонгос, Хятад, Япон зэрэг улсын хувьд өөрсдөө үйлдвэрлэгч, экспортлогч улс орнууд учраас салбарын яам, төрийн байгууллагууд нь дотоодын үйлдвэрлэл, худалдаа, хэрэглэгчийн зах зээлийн талаарх тайлан, мэдээллийг төдийлөн гаргадаггүй. Харин гадаад худалдаа, экспорт жижиг дунд үйлдвэрлэл (ЖДҮ)-ийг дэмжих чиглэлээр ажилладаг төрийн байгууллага, агентлагууд, институт зэргийн мэдээлэл судалгааг авч ашиглах нь илүү үр дүнтэй байх талтай. Экспортод бүтээгдэхүүнээ гаргахаар зорьж байгаа Монголын үйлдвэрлэгчдийн хувьд эдгээр байгууллагуудтай холбоо тогтоож, хагас боловсруулсан бүтээгдэхүүн, түүхий эд нийлүүлэх, цаашлаад тухайн улс, бүс нутгийн үйлдвэрлэгч, худалдаачидтай хамтран ажиллах, тухайн бүс нутгийн зах зээлийн талаарх мэдээлэл, судалгаа авах зэрэг боломж нээгдэнэ. Тухайлбал, Оросын Экспортын Төв (Russian Export Center)-өөр дамжуулан Буриадын БНУ-ын бизнес эрхлэгчидтэй холбогдох боломжтой.
https://www.exportcenter.ru/en/

Зах зээлийн талаарх судалгааны тайлан, мэдээлэл гаргаж борлуулдаг судалгаа, зөвлөх үйлчилгээний агентлагуудын зах зээлийн судалгааны тайлан мэдээлэл, мэдээллийн сан:

Ихэнхдээ энэ төрлийн зах зээлийн судалгааны тайлан мэдээлэл, мэдээллийн сан нь ашиглахад төлбөр төлөх шаардлагатай болдог. Эдгээр төрлийн тайлан мэдээлэл нь илүү дэлгэрэнгүй, тодорхой мэдээллийг өгөх боломжтой. Эдгээр агентлагууд ихэнх тохиолдолд ерөнхий статистик мэдээлэл, өмнөх хугацааны судалгааны мэдээллийг шууд харах, ашиглах боломжтой байдлаар нийтэлж, илүү дэлгэрэнгүй тайлан мэдээлэл, шинэчилсэн тоо мэдээлэл авахыг хүсвэл дэлгэрэнгүй тайлан, мэдээллийг санг ашиглах эрх нь төлбөртэй байдаг. Хэрэв та ерөнхий статистик мэдээлэл, өмнөх хугацааны судалгааны мэдээлэл хангалттай гэж үзвэл шууд авч ашиглаж болно. Хэрэв та илүү нухацтай үзэж, тэр хэмжээний мөнгийг төлөх боломжтой байгаа бол тайлан, мэдээллийг худалдан авч ашиглаж мөн болно.
Энэ төрлийн агентлагууд нь маркетингийн судалгааны салбарын нэг гол хэсэг болоод байна. Судалгааны салбарын дэлхийн мэргэжлийн холбоо ЭЗОМАР (ESOMAR) байгууллагаас 2022 онд гаргасан Дэлхийн маркетингийн судалгааны зах зээлийн 2021 оны тайланд дурдсанаар энэ төрлийн үйл ажиллагаа (Reporting)-ны орлого 2020 онд 24.9 тэрбум ам.долларт хүрсэн нь нийт маркетингийн судалгааны салбарын нийт орлогын 27.7%-ийг эзэлж байжээ.
“Reporting” гэдэг нь тоо мэдээллийг холбогдох эх үүсвэрээс олж авч шалгаж баталгаажуулан анализ хийж (хоёрдогч тоо мэдээллийн анализ хийж), дараа нь захиалагч болон хэрэглэгчдэд хүргэх үйл ажиллагаа юм. Хүргэх хэлбэр нь тайлан, мэдээллийг онлайнаар хэрэглэгчдэд худалдах, төлбөртэй ашиглуулах, танилцуулах семинар зохион байгуулах, судалгаа мэдээлэлд үндэслэн бизнесийн зөвлөгөө өгөх зэрэг хэлбэртэй байж болно. Үндсэн бизнес нь анхдагч тоо мэдээлэл цуглуулах биш гэхдээ дүгнэлт зөвлөмж гаргаж өгдөг Gartner, Forrester, Mintel, IHS Markit, Euromonitor, Deloitte, McKinsey & Co., PwC гэх зэрэг компаниуд энд багтдаг.
“Global Market Research 2021: An ESOMAR Industry Report in cooperation with BDO Accountants & Advisors” ESOMAR, 2022 “ESOMAR’s Global Top 50 Insights Companies 2022: Presenting the leaders of the industry” ESOMAR, July 2022

IHS Markit компанийн хувьд автомашин, олон улсын худалдаа, уул уурхай, санхүүгийн үйлчилгээ, хөдөө аж ахуйн салбарын 1500 гаруй мэдээллийн сан (Data Lake), 350 гаруй судалгаа шинжилгээний тайлан мэдээлэл зөвлөмж (Industry Cases), 5000 судлаач, салбарын мэргэжилтнүүдийн зөвлөх үйлчилгээг санал болгодог.
https://ihsmarkit.com/

IBIS World-ийн хувьд 1000 гаруй салбарыг хамардаг бөгөөд Ази, Номхон далайн бүсээс зөвхөн Хятад, Австрали, Шинэ Зеланд улсын зах зээлийн мэдээллийг гаргадаг. Мэдээж мэдээллийн сан, тайланг татаж авах, ашиглахад төлбөртэй хэдий ч ерөнхий мэдээлэл, үндсэн статистик мэдээллийг үнэ төлбөргүй шууд авч ашиглах боломжтой. IBIS World-ийн салбарын тайланг холбогдох мэдээллээ оруулаад үнэгүй татаж авч үзэж болох бөгөөд уг тайланд, салбарын зах зээлийн хэмжээ, чиг хандлага, салбарын гол тоглогчид, SWOT шинжилгээ гэх зэрэг таны цаашдын бизнес төлөвлөгөө, стратеги боловсруулахад чухал хэрэгтэй мэдээллийг өгөх болно. Улс, овог нэр, мэйл хаяг зэрэг цөөхөн хэдхэн мэдээллээ оруулаад үнэгүй тайланг татаж аваад үзчих хэрэгтэй. Таны яг хүссэн мэдээлэл агуулагдаагүй байж болох хэдий ч санаа авах олон зүйлийг эндээс олж авна гэж найдаж байна.
https://www.ibisworld.com/

Economic Intelligence Unit-ийн мэдээлэл тайлан нь хэт ерөнхий байх талтай. Гэхдээ тухайн зах зээлд нэвтрэхэд анхаарах асуудал зөвлөмжийг тухайн орны салбарын экспертүүд өгсөн байдгаараа давуу талтай. Country Analysis хэсэгт 190 гаруй улсын эдийн засгийн боломж, эрсдэлийн талаарх мэдээллийг агуулсан аналитик тайлан байдаг.
https://www.eiu.com/

Бидний хэрэгцээнд Statista-гийн мэдээлэл судалгаа илүү тохирох талтай. Statista-гийн платформоос тухайн нэг улс орны зах зээл, тухайн төрлийн бүтээгдэхүүний зах зээлийн талаарх статистик мэдээлэл, сэдэвчилсэн судалгааны тайланг харах боломжтой. 150 гаруй улс, 170 салбарын тайлан, статистик мэдээллийг агуулсан байдаг.
https://www.statista.com/

Үндэсний статистикийн хорооны албан ёсны Статистик мэдээллийн нэгдсэн сан

Монголын зах зээлийн мэдээллийг авах бусад эх сурвалжууд

Тун удахгүй …

ТУН УДАХГҮЙ

COMING SOON